Doe ik gelijkwaardig werk als mijn collega? Zo vergelijk je jullie functies

Jij heet medewerker klantenservice, je collega heet accountcoördinator. Jullie beantwoorden dezelfde klanten, lossen dezelfde soort problemen op en werken met dezelfde systemen. Zij zit een schaal hoger. Is dat terecht, of doen jullie eigenlijk werk van dezelfde waarde?

Die vraag wordt straks belangrijker dan ze was. De wet loontransparantie geeft je het recht om op te vragen wat collega's in gelijk of gelijkwaardig werk gemiddeld verdienen, uitgesplitst naar man en vrouw. Hoe dat recht werkt, staat in mag je vragen wat je collega verdient? Maar het antwoord gaat over jouw categorie, en welke collega's daarin zitten, hangt af van de vraag of jullie werk gelijkwaardig is. Dit artikel legt uit hoe je dat beoordeelt, waarom titel en schaal daar weinig over zeggen, en hoe je het zelf nagaat voor jouw functie en die van een collega.

Gelijk werk en gelijkwaardig werk

Gelijk werk is het makkelijke geval: jullie doen hetzelfde. Gelijkwaardig werk is werk dat anders is, maar even zwaar weegt. Een verpleegkundige en een technicus doen totaal verschillend werk, en toch kan hun werk even veel vragen aan kennis, inspanning en verantwoordelijkheid. Het recht op gelijke beloning geldt voor allebei.

Of werk gelijkwaardig is, beoordeel je op vier factoren die in de Europese richtlijn staan en die het Nederlandse wetsvoorstel overneemt:

Vaardigheden. Wat je moet kennen en kunnen om het werk te doen. Daar horen opleiding en ervaring bij, maar ook sociale vaardigheden zoals omgaan met boze klanten of lastige gesprekken, en technische of fysieke vaardigheid.

Inspanning. Wat het werk van je vraagt, lichamelijk en geestelijk. Denk aan zwaar tillen, maar ook aan langdurige concentratie of emotioneel belastend werk.

Verantwoordelijkheid. Voor mensen, voor geld, voor materiaal, voor de veiligheid of het welzijn van anderen.

Arbeidsomstandigheden. De omgeving waarin je werkt: lawaai, buitenwerk, onregelmatige diensten, risico's.

De sociale en emotionele kant staat er met reden in. Werk waarin veel vrouwen zitten, zoals zorg en klantcontact, vraagt vaak veel op die punten, en juist die kant werd in oudere systemen voor functiewaardering vaak te licht gewogen.

Waarom titel en schaal weinig zeggen

Een functietitel zegt vooral iets over status. "Coördinator" klinkt zwaarder dan "medewerker", ook als het werk hetzelfde is. Bij een goede vergelijking laat je de titel daarom helemaal weg en kijk je alleen naar wat iemand doet.

Een loonschaal zegt ook minder dan je zou denken. De memorie van toelichting bij het wetsvoorstel zegt het letterlijk: binnen een onderdeel van een loonsysteem, "bijvoorbeeld een loonschaal, [kunnen] ook verschillende categorieën van werknemers bestaan". Ze geeft er zelf een voorbeeld bij: een fotojournalist en een lezersredacteur die allebei in schaal 6 zitten en toch in verschillende categorieën vallen. Dezelfde schaal betekent dus niet automatisch dezelfde categorie, en een andere schaal betekent niet automatisch dat het werk verschilt.

Zo vergelijk je het zelf

Je hebt twee functiebeschrijvingen nodig: die van jou en die van je collega. Vraag ze op bij HR, zoek op het intranet, of gebruik de vacaturetekst van de functie als er niets anders is. Hoe concreter de taken erin staan, hoe beter je kunt vergelijken. Een lijst met competenties als "klantgericht" en "flexibel" zegt weinig; "handelt klachten af tot een bedrag van 500 euro zonder overleg" zegt veel.

Leg de twee beschrijvingen naast elkaar en loop de vier factoren af. Waar vraagt het ene werk duidelijk meer dan het andere, en waar vallen ze samen? Het lastige is eerlijk blijven over je eigen functie. Iedereen ziet de zware kanten van zijn eigen werk scherper dan die van een ander.

Wat je van die check moet weten: je hebt geen account nodig, je kunt er drie per dag doen, en de teksten die je plakt worden gewist zodra de uitkomst er is. Namen halen we eruit voordat de tekst wordt gewogen. De uitkomst blijft zeven dagen bereikbaar via je eigen link.

Wat de uitkomst wel en niet betekent

De check geeft een van drie uitkomsten. Gelijkwaardig betekent dat jullie werk op de vier factoren zo dicht bij elkaar ligt dat het als kandidaat voor dezelfde categorie naar voren komt. Een grensgeval ligt te dicht bij elkaar om zonder meer verschillend te noemen en te ver uit elkaar om zonder meer gelijkwaardig te noemen. En soms verschilt het werk gewoon duidelijk.

Geen van die uitkomsten is een juridisch oordeel. Welke functies samen een categorie vormen, stelt je werkgever vast, met instemming van de ondernemingsraad. Wat je aan de uitkomst hebt, is een onderbouwde vraag. "Ik denk dat mijn werk gelijkwaardig is aan dat van een accountcoördinator, om deze redenen" is een sterker gesprek dan "zij verdient meer dan ik".

En dan

Blijkt jullie werk gelijkwaardig of een grensgeval, dan is de logische volgende stap het gemiddelde loon van jouw categorie opvragen, met je eigen loonniveau en de criteria erbij. De gratis brief zet die vraag voor je op papier. Zolang de wet nog niet geldt, vraagt de brief het als verzoek.

Verschilt het werk duidelijk, dan hangt het ervan af welke kant zwaarder weegt. Weegt de functie van je collega zwaarder, dan kan een verschil in loon terecht zijn, en kun je nog steeds vragen waarop je eigen beloning is gebaseerd. Weegt jouw functie zwaarder en verdient je collega toch evenveel of meer, dan is dat juist een reden om te vragen waarop dat verschil berust. En wil je weten hoe je salaris zich verhoudt tot de markt, dan helpt de salarischeck. Loopt het vast, praat dan met je ondernemingsraad, je vakbond of een arbeidsjurist. Dit artikel is uitleg, geen juridisch advies.